Τσεκάροντας εν γένει τη ντουλάπα σας, το πιθανότερο είναι ότι θα βρείτε διάφορα ρούχα που αποτελούνται ως ένα ποσοστό από πολυεστέρα και νάυλον. Αυτές οι δύο φθηνές ύλες χρησιμοποιούνται κατά κόρον στη μόδα και αποτελούν κύριο συστατικό περίπουτου 60% του ρουχισμού και του 70% των υφασμάτων ενός νοικοκυριού.

Ο πολυεστέρας και το νάυλον είναι συνθετικά προϊόντα που παράγονται από πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Η παραγωγή αυτών των προϊόντων σε συνδιασμό με την κυριαρχία τους στη βιομηχανία της μόδας συνεπάγεται ότι έχουν αντίκτυπο στο περιβάλλον. Περιέχουν ακόμη επιβλαβή μικροπλαστικά που διαχέονται σε κάθε γωνιά του πλανήτη είστε στη ξηρά είτε στη θάλασσα.

Ως φυσικό προϊόν, το βαμβάκι ανακυκλώνεται ευκολότερα και απαιτεί λιγότερα ορυκτά καύσιμα για την παραγωγή του συγκριτικά με το νάιλον για παράδειγμα. Παρ’όλα αυτά, η βιομηχανία βαμβακιού απαιτεί αρκετά μεγάλες εκτάσεις για καλλιέργια οι οποίες συνηθως ψεκάζονται με πολλά χημικά, ενώ απαιτούνται και μεγάλες ποσότητες νερού

Που μας οδηγεί αυτό;

Λιγότερα τοξικά χημικά στη ‘φυσική’ παραγωγή υφασμάτων

Η παραγωγή βιολογικών υφασμάτων αναδεικνύονται ως μία λύση. Υπάρχει πληθώρα καινοτόμων δραστηριοτήτων σε αυτόν τον τομέα με νέες και παλιές τεχνολογίες οι οποίες μετατρέπουν σκουπίδια και υπολείμματα άλλων βιομηχανιών σε βιώσιμα βιοδιασπώμενα υλικά τα οποία είναι φιλικά προς το περιβάλλον.

Η βισκόζη και το τένσελ (lyocell) είναι από τις φθηνότερες και πιο δυνατές εναλλακτικές του μεταξιού. Παράγονται και οι δύο από ξύλο και προωθούνται σε πιο βιώσιμες εναλλακτικές του βαμβακιού και του συνθετικού πολυεστέρα. Είναι ημι-συνθετικά προϊόντα που σημαίνει ότι αν και απαιτούν πολύ μικρότερες εκτάσεις και πολύ λιγότερο νερό για την καλλιέργειά τους, η μετατροπή τους σε υφάσματα απαιτεί βαριά επεξεργασία και διαλύτες.

Για την ώρα η παραγωγή τέτοιων υλικών είναι περιορισμένη, οι διαλύτες και τα χημικά που απαιτούνται δεν είναι φιλικά προς το περιβάλλον και η παραγωγική αλυσίδα, προκαλεί μόλυνση.

Stina Grönqvist, ερευνήτρια team leader του VTT Technical Research Centre της Finland Ltd

Η Stina Grönqvist, ερευνήτρια team leader του VTT Technical Research Centre της Finland Ltd, είναι ειδικός σε βιουλικά και δεν εντυπωσιάζεται από τις σημερινές μεθόδους βισκόζης και τένσελ. ‘Για την ώρα, η παραγωγή είναι περιορισμένη και οι διαλύτες που χρησιμοποιούνται καθώς και τα απαιτούμενα χημικά δεν είναι ούτε ασφαλή ούτε περιβαλλοντικά φιλικά και η παραγωγή τους κυρίως κατά τα τελευταία στάδια της παραγωγής των υφασμάτων προκαλεί εκτεταμμένη μόλυνση νερού.’

Η παραγωγή βισκόζης, προϋποθέτει την επεξεργασία του ξύλου με χημικά, διαλύτες διαδικασία η οποία εκρίνει πολλά τοξικά χημικά στον αέρα και στο περιβάλλον.

Η παραγωγή του τενσέλ αν και είναι παρόμοια, απαιτεί λιγότερες χημικές κατεργασίες, κάνοντας την παραγωγή φιλικότερη προς το περιβάλλον σε σχέση με εκείνη της βισκόζης. Χρησιμοποιείται όμως ένας διαλύτης, (Ν-Μεθυλμορφολίνη, N-όξειδιο, NMMO),ο οποίος είναι εκρηκτικός κι ασταθής περιορίζοντας κατ’αυτόν τον τρόπο την εφαρμογή του.

Το GRETE project, το οποίο συντονίζεται από το VTT, παράγει νέους μη τοξικούς και ανακυκλώσιμους διαλύτες οι οποίοι θα επιταχύνουν την ασφάλεια και τη βιωσιμότητα της παραγωγής υφασμάτων από ξύλο. Αυτή η νέα τεχνολογία θα αφαιρέσει πολλά από τα ρισκα που υπάρχουν στην παραγωγή σε ό,τι αφορά την υγεία και το περιβάλλον ενώ θα ανοίξουν οδούς για την παραγωγή υψηλής-ποιότητας υφασμάτων από ένα μεγαλύτερο εύρος βιώσιμων υλικών, όπως το ανακυκλώσιμο χαρτί.

‘Η χρήση του χαρτοπολτού υψηλής ποιότητας έναντι του διαλυτικού πολτού θα ήταν ένα περιβαλλοντικό κι οικονομικό πλεονέκτημα καθώς είναι λιγότερο επεξεργασμένο υλικό’ εξηγεί η Grönqvist. Το project αναπτύσσει ακόμη προϊόντα με τελείως καινούργιες ιδιότητες που μπορούν να μειώσουν την ποσότητα νερού που χρειάζεται για τον παραγωγικό κύκλο.

Τα μανιτάρια έρχονται στις ντουλάπες μας

Ενώ η καινοτόμα τεχνολογία πάνω στην οποία δουλεύει η Grönqvist είναι ακόμη υπό διερεύνηση, η ίδια ελπίζει για παρόμοιες λύσεις που θα ενσωματωθούν στην βιομηχανία μόδας, ώστε περισσότερα βιώσιμα υφάσματα θα γίνουν ανταγωνιστικά με τα συνθετικά.

Οι αλλαγές σε βιομηχανίες τόσο μεγάλες, όσο εκείνη της μόδας δεν είναι εύκολη υπόθεση. ‘Εμείς δεν συνειδητοποιούμε ότι τα ρούχα και τα υφάσματα έχουν αναπτυχθεί σε δεκαετίες αυξανόμενων τεχνολογικών εξελίξεων,’ είπε ο Gianluca Belotti, επικεφαλής του innovation at Mogu S.r.l. Χρόνια βιομηχανικών καινοτομιών μας έκαναν ικανούς να παράγουμε ρούχα ‘σε τρελές ποσότητες με πολύ γρήγορη παραγωγή, πολύ αποτελεσματική, σε πολύ χαμηλό κόστος. Επομένως η εναλλαγή σε ένα νέο πλαίσιο είναι πρόκληση’.

Είναι πρόκληση ότι ο Belotti εστιάζει σε ένα σχετικά νέο φυσικό προϊόν το οποίο μπορεί να προστεθεί στο αναπτυσσόμενο παγκόσμιο οπλοστάσιο των βιώσιμων βιολογικών υφασμάτων: το μυκήλιο (Mycelium) .

Το μυκήλιο είναι λαχανικό, σκέλος των μανιταριών, πιο συγκεκριμένα το πρώιμο σκέλος ενός μανιταριού. Ο Belotti αυτή την περίοδο συντονίζει το My-Fi project, το οποίο αναπτύσσει κι αναδεικνύει έναν νέο τρόπο παραγωγής υλικών βασισμένα στο μυκήλιο. Παίρνοντας αγρο-βιομηχανικά υποκατάστατα ως σημείο εκκίνησης, οι ίνες μυκήλιου παράγονται από ‘ιδιόκτητη’ τεχνολογία του Mogu η οποία παράγει ελάχιστες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα (CO2), χρειάζεται πολύ λίγη ενέργεια, και ανακυκλώνει το νερό που χρησιμοποιείται κατά τη διαδικασία παραγωγής.

Όταν μπορείς να χρησιμοποιήσεις υποκατάστατα της τοπικής βιομηχανίας και να δημιουργήσεις μία τοπική μονάδα στην οποία θα αναπτύσεις τις δικές σου πρώτες ύλες, τότε μπορείς να επεξεργαστείς και να πουλήσεις στους γύρω, αυτό απλοποιεί τα logistics της βιομηχανίας υφασμάτων αρκετά.

Gianluca Belotti, επικεφαλής του innovation at Mogu S.r.l.

Αυτή η τεχνολογία έχει επίσης τη δυνατότητα να απλοποιήσει την πολύπλοκη, παγκοσμιοποιημένη εφοδιαστική αλυσίδα της βιομηχανίας της μόδας. ‘Όταν μπορείς να χρησιμοποιήσεις υποκατάστατα της τοπικής βιομηχανίας και να δημιουργήσεις μία τοπική μονάδα στην οποία θα αναπτύσεις τις δικές σου πρώτες ύλες, τότε μπορείς να επεξεργαστείς και να πουλήσεις στους γύρω, αυτό απλοποιεί τα logistics της βιομηχανίας υφασμάτων αρκετά,’είπε ο Belotti. ‘Μπορεί κανείς να συγκεντρώσει αρκετά βήματα της αλυσίδας σε μία κατασκευαστική μονάδα, και να σιγουρευτεί ότι όλα παράγονται σύμφωνα με τις καλύτερες πρακτικές της μέρας.’

Τα περιβαλλοντικά πλεονεκτήματα των ινών μυκήλιου είναι δύσκολο να μη ληφθούν υπόψη, κι αρκετά ηγετικά brands μόδας έχουν ήδη να τα χρησιμοποιούν ως εναλλακτική. Ο Belotti πιστεύει ότι η βιομηχανία της μόδας είναι έτοιμη για αλλαγή και για ‘ανάδειξη νέων βιώσιμων λύσεων που θα είναι βιώσιμες και στην αγορά’. Ένας στόχος κλειδί του My-Fi project είναι η επίλυση των υπάρχοντων περιορισμών όταν δουλεύει κανείς με το μυκήλιο και να δοθούν κίνητρα χρήσης στην αγορά.

Η καινοτομία είναι απαραίτητη στο να φέρνει σημαντικές αλλαγές στο πως τα brands της μόδας και οι καταναλωτές σκέφτονται σχετικά με τα υφάσματα. Ακόμα, στη φιλοδοξία μας να επαναστατήσουμε αλλάζοντας τη βιομηχανία και να αποφύγουμε τις συνέπειες στο περιβάλλον, θα έπρεπε επίσης να κοιτάξουμε πρακτικές που χρησιμοποιήθηκαν επί χιλιάδες χρόνια πριν την εγκαθίδρυση της μοντέρνας καινοτόμας τεχνολογίας.

Οπότε, τι θα λέγατε για μία τσάντα από δέρμα ψαριού;

Σύμφωνα με τον Ayelet Karmon, συντονιστή του FISHSkin project, υπάρχει ένδειξη ότι επί 6.000 χρόνια οι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν δέρμα ψαριού για ένδυση.

Το δέρμα ψαριού προσφέρει μερικά σημαντικά πλεονεκτήματα: η διαδικασία μαυρίσματος είναι συντομότερη και χρειάζεται λιγότερα χημικά και λιγότερη ενέργεια σε αντίθεση με το δέρμα της αγελάδας για παράδειγμα. Και ενώ το δέρμα είναι εξαιρετικά λεπρό, είναι στην πραγματικότητα πολύ δυνατό.

Όλες αυτές οι ιδιότητες κάνουν το δέρμα ψαριού πολύ ελκυστικό υλικό για τη βιομηχανία της μόδας, φέρνοντας την κυκλική βισιμη ανάπτυξη σε έναν τομέα που οι καταναλωτές θέλουν με αυξητική τάση.

Το δέρμα ψαριού είναι ακόμη ένας πόρος που έχουμε – και θα συνεχίσουμε να έχουμε– σε υψηλά αποθέματα: Η Karmon επισημαίνει ότι η παραγωγή ψαριού έχει σταθερά αυξηθεί την τελευταία δεκαετία και αναμένεται να συνεχίζει να αυξάνεται. Υποθέτοντας ότι τα δέρματα ψαριών είναι ένα κατάλοιπο του θαλάσσιου οικοσυστήματος, η απόκτησή τους δεν απαιτεί πόσιμο νερό, ούτε χρήση γης και αφήνει ένα σημαντικά μικρότερο αποτύπωμα άνθρακα συγκριτικά με άλλες πηγές καλλιέργειας.

‘Περισσότερο από 50% του του όγκου των ψαριών που ψαρεύονται παραμένει ανεκμετάλλευτο καταλήγοντας σε περίπου 32 εκατομμύρια τόνους απορριμάτων. Ένα σημαντικό ποσοστό των σκουπιδιών είναι το δέρμα του ψαριού, εξηγεί η Karmon.

Συνδιάζοντας την γνώση των σχεδιαστών μόδας, και της βιομηχανίας, οι επιστήμονες υλικών και οι επιστήμονες θαλάσσιων οικοσυστημάτων, καθώς και εταιρειών που βρίσκονται στην αγορά, το FISHSkin φθλοδοξεί να προάγει τη χρήση του δέρματος ψαριού στη βιομηχανία μόδας.

Δε βλέπω κάποιο λόγο να μεγαλώνει κάτι αποκλειστικά για τη βιομηχανία μόδας κι εύχομαι όλο το υλικό μας να μπορέσει να χρησιμοποιηθεί πρώτα και για άλλους λόγους κι έπειτα από τη μόδα. Στο τέλος της ζωής τους, όλα τα υλικά, αν επεξεργαστούν σωστά θα μπορούσαν να γίνουν βιοδιασπώμενα ή διαθέσιμα για περαιτέρω εκμετάλλευση για μελλοντικές χρήσεις.

Ayelet Karmon, λέκτορας στο Shenkar College

Η Karmon πιστεύει ότι πρέπει να ξανασκεφτούμε γύρω από το από που πηγάζουν τα υφάσματα και πώς παράγονται: ‘ε βλέπω κάποιο λόγο να μεγαλώνει κάτι αποκλειστικά για τη βιομηχανία μόδας κι εύχομαι όλο το υλικό μας να μπορέσει να χρησιμοποιηθεί πρώτα και για άλλους λόγους κι έπειτα από τη μόδα. Στο τέλος της ζωής τους, όλα τα υλικά, αν επεξεργαστούν σωστά θα μπορούσαν να γίνουν βιοδιασπώμενα ή διαθέσιμα για περαιτέρω εκμετάλλευση για μελλοντικές χρήσεις.’

Αυτό είναι κυκλική οικονονομία και σε απόλυτη ευθυγράμμιση με την ιδέα του να δίνεις πίσω στον πλανήτη περισσότερα απο’ότι παίρνουμε όπως επισημαίνεται στο σχέδιο δράσης κυκλικής οικονομίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής..

Καθώς η βιομηχανία υφασμάτων είναι ο τέταρτος χρήστης πρωτογενών υλικών και νερού στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ο συγκεκριμένος τομέας κρίνεται κομβικός για καινοτομία, ενώ είναι κι ένας τομέας ευρέως ελκυστικός για τους καταναλωτές.

Επομένως, την επόμενη φορά που θα αγοράσετε ένα φανελάκι ή μια τσάντα, τσεκάρετε το υλικό από το οποίο κατασκευάστηκε. Ενώ ακόμη έχουμε πολύ δρόμο πριν οι τσάντες από δέρμα ψαριού και τα μπλουζάκια από μανιτάρια βγουν στην αγορά, δεν είναι ποτέ πολύ νωρίς να άλλάζουμε την αντίληψή μας σχετικά με την προέλευση των προϊόντων και τις συνέπειες που αυτά έχουν στο περιβάλλον και την ανθρώπινη υγεία.

Η συγκεκριμένη έρευνα που παρουσιάστηκε σε αυτό το άρθρο έχει χρηματοδοτηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση.