Του Στάθη Γ. Αραποστάθη
Τι σημαίνει αξιολόγηση; σοβαρά τώρα.
Από κάπου 18 ετών όταν βρισκόμουν στα πανεπιστημιακά αμφιθέατρα και συμμετείχα στις γενικές συνελεύσεις φοιτητών, μιλούσα για την έννοια της αξιολόγησης. Για τη διαδικασία εκείνη που προσπαθεί να σε κάνει καλύτερο όπως το σκεφτόμουν στο 18ετές τότε μυαλουδάκι μου :). Αλήθεια, όταν στο παρουσιάζουν (ή το παρουσιάζεις) κατ’ αυτόν τον τρόπο ποιος δε θα ήθελε να αξιολογείται π.χ. το πανεπιστήμιο που πηγαίνεις ε; Αν σας έλεγαν ότι η αξιολόγηση έχει βελτιωτικό χαρακτήρα και είναι ένας αντικειμενικός τρόπος για να καταγράφονται τα προτερήματα και οι αδυναμίες π.χ. ενός πανεπιστημιακού τμήματος, ή, ας το πάμε στο σήμερα, στην αξιολόγηση ενός σχολείου, χωρίς δόλο και πάντα με γνώμονα το καλό του τμήματος και των ανθρώπων του;.
Από τα 18-19 μου χρόνια λοιπόν τάχθηκα υπέρ σε όλες τις συζητήσεις περί εσωτερικής και εξωτερικής αξιολόγησης ως έννοια, ως λογική, ως στάση απέναντι στα πράγματα. Ήμουν και είμαι υπέρ της διά βίου μάθησης. Γιατί ειδικά π.χ. στη Γεωγραφία πώς θα μπορεί να είναι κανείς up-to-date αν δεν επικαιροποιεί τις γνώσεις του; Αν δε διαβάζει νέα άρθρα; Αν δε μαθαίνει κάτι που τον βοηθάει; Σε έναν κόσμο που αλλάζει συνέχεια, πώς θα μπορούσε ο Γεωγράφος να νιώθει οκ χωρίς να εξελίσσεται; Σε ένα κόσμο που υπάρχει κλιματική κρίση, και δυναμικές γεωπολιτικές ισορροπίες πόσο διαφορετικά είναι τα πράγματα το 1980, το 2000, το 2020, πώς θα είναι το 2040;
Και δε με ενδιέφερε ποτέ, ούτε και τώρα με ενδιαφέρει να διαχωρίσω την έννοια της εργασίας, της εμπειρίας και της διά βίου μάθησης. Αρκεί στο τέλος ο Γεωγράφος εν προκειμένω, και ο κάθε επιστήμονας, αλλά και ο κάθε άνθρωπος να είναι σε θέση να ανταποκρίνεται στις εξελίξεις.
Στα 41 μου δεν έχει αλλάξει κάτι από αυτές τις θέσεις. Το μόνο που έχει αλλάξει είναι η απόκτηση εμπειρίας σχετικά με τις «πρακτικές» επιτήδειων γύρω από τη διαδικασία π.χ. της αξιολόγησης.
Και ναι, κάπου όταν ο μικρός πρίγκηπας σταματάει να ζει στον πλανήτη Δήμητρα (δε θυμάμαι πολύ το παραμύθι αλλά γι’ αυτόν μοιάζει ο «πλανήτης» :)) και κατεβαίνει στην ανθρώπινη κοινωνία της Ελλάδας, νιώθει όπως εγώ ανάμεσα στις 1. απόψεις που είχα στα 18-19-20 μου και 2. στην πραγματικότητα. Καταλαβαίνει ακόμη για ποιο λόγο οι μισοί και παραπάνω που είχαν την ίδια άποψη με εμένα είχαν πάει στα αριστερά ή στα άκρα δεξιά. Καταλαβαίνει κανείς, πιο συγκεκριμένα, για ποιο λόγο πολλοί δημιουργικοί άνθρωποι στη γενιά μου, που ένιωθαν πιο κεντρώοι/κεντροδεξιοί από τη ΔΑΠ-ΝΔΦΚ του 40% — 50% – 60% πήγαν στον ΣΥΡΙΖΑ του τότε 3% ή πιο δεξιά.
Κι αν πολλοί γυρίσαμε/γυρίσανε/πήγανε/πήγαμε στον Μητσοτάκη, οι καθαροί λόγοι ίσως έχουν να κάνουν με αυτήν ακριβώς την έννοια. Με την έννοια του φιλελευθερισμού και των ίσων ευκαιριών, των διαφανών διαδικασιών των οποίων ο πρεσβύτερος Μητσοτάκης (θανών ετών 99) φαινόταν ο «αδικημένος» εκπρόσωπος. Ο άνθρωπος που ήθελε να ιδιωτικοποιήσει τον ΟΤΕ και να πει τα Σκόπια Σλαβομακεδονία και λοιδορήθηκε και γι’ αυτά (βέβαια και για την ακρίβεια) ο κόσμος αργότερα ένιωσε ότι ίσως ο «ψηλός» να είχε δίκιο.
Γι’ αυτό και μετά τα ΔΝΤ δειλά δειλά, όλο και περισσότεροι τρέξαμε/τρέξανε στον υιό, καθώς προέκυπτε ενός είδους οικογενειακής «εγγύησης».
Ωραία, τον βγάλαμε/βγάλανε τον Μητσοτάκη, το 2019, τι γίνεται με τις αξιολογήσεις;
Στο δημόσιο λοιπόν, όπως αναφέραμε οι αξιολογήσεις πολλές φορές δε λειτουργούν με βάση αυτές τις ρομαντικές αρχές που θα άρεσαν και στον μικρό πρίγκηπα, αλλά προφανέστατα για την έννοια του ελέγχου. Σε πάρα πολλές περιπτώσεις δεν υπάρχει κάποια αντικειμενικότητα σε μία κακή ή καλή αξιολόγηση, παρά μόνο το αν μου κάνει, αν με εξυπηρετεί, αν είναι υπέρ του δικτύου που υπηρετώ. Και κάπου εκεί χάνεται όλο το νόημα, κάτι που επιτάσσει την άρνηση για οποιαδήποτε αξιολόγηση στο δημόσιο.
Υπάρχει επίσης και η «ξενόφερτη» επιφοίτηση του αγίου πνεύματος (ειρωνία): «Δε γίνεται να είναι όλοι άριστοι». «Άρα κόψτε μερικούς». Αγνοώντας την ελληνική πραγματικότητα και αποδεικνύοντας το πόσο αγεωγράφητοι (θα τολμούσα να πω και ανίκανοι, χωρίς να ξέρω) είναι αυτοί που τα προτείνουν, σε αυτές τις συζητήσεις. Γιατί ποιος μπορεί να αγνοήσει το αυτονόητο; Ότι στην Ελλάδα όλοι σπουδάζουν πολύ, και όλοι κάνουν τα χαρτιά τους για το δημόσιο, και στην πλειονότητα των περιπτώσεων όλοι έχουν παραπάνω προσόντα από ότι ζητούσε η θέση, κι ότι συνήθως αυτοί που προσλαμβάνονται είναι ένα μικρό ποσοστό των αιτούντων που ήδη κάπως έχουν αξιολογηθεί με κάποια αντικειμενικά κριτήρια όπως οι πίνακες. Κι ότι αν κάποιοι λίγοι από αυτούς τελικά δεν κάνουν καλά τη δουλειά τους, θα αποκαλυφθούν πολύ δύσκολα. Οι φωστήρες της κυβέρνησης και οι λοιποί συνδετημόνες, είναι δύσκολο να το σκεφτούν όλο αυτό, ή ενδεχομένως να το σκέφτονται αλλά να δρουν απλώνοντας το δίκτυό τους για να ξεφορτωθούν όποιον τους «ενοχλεί» ή όποιον βρίσκεται κάπου που θέλουν να μπει κάποιος δικός τους. Δημιουργούν λοιπόν και αυτοί «αδικίες» ως προς όποιον δεν ξέρουν ή δεν «χωνεύουν» προς όφελος άλλων ανθρώπων που δεν είναι αναγκαστικό να πούμε κάτι κακό και γι’ αυτούς. Το ότι δε μπορούν να κάνουν τα πάντα. Ντάξ λες φίλε, δημόσιο είναι το πολύ πολύ να πάνε κάπου πιο ‘κει σε ένα χειρότερο πόστο όσοι δεν τα πάνε «καλά».
Μήπως τα βάζεις όλα στο ίδιο σακί;
Κι όμως, όποιος διαβάζοντας το εν λόγω κείμενο με κατηγορήσει ότι εξισώνω τον «τεμπέλη» με τον «άξιο» μάλλον θα πρέπει να απαντήσω ότι αυτό ακριβώς δεν εξισώνω. Γιατί σε πάρα πολλές περιπτώσεις οι «εργατικοί» «τιμωρούνται» και οι «τεμπέληδες» ευνοούνται.
Που είναι η Γεωγραφία σε όλο αυτό;
Μα είναι Γεωγραφία το να περιγράφεις τι συμβαίνει εδώ.
Μόνο οι «Κρητικοί» του Μητσοτάκη φταίνε;
Όχι βέβαια, στην πορεία βλέπει κανείς ότι πάρα πολλοί «βαθμοί» σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης είναι υποκειμενικοί. Προς Θεού, τους καλούς μαθητές δεν τους μειώνω, οι καλοί μαθητές οι άριστοι, είναι και καλοί και άριστοι κι αυτό αποτυπώνεται και είναι και άξιοι θαυμασμού. Με την υποκειμενικότητα όμως κατά κάποιο τρόπο «μειώνονται» και οι ίδιοι γιατί βρίσκονται ανάμεσα σε βαθμούς που στις ίδιες συνθήκες έχουν βαθμολογηθεί με διαφορετικό τρόπο. Η συμπάθεια, η Χημεία, η στιγμή, το περιβάλλον, και 10 εις την έκτη άλλοι παράγοντες μπορούν να επηρεάσουν τον τελικό βαθμό, όχι μόνο σε ένα προφορικό βαθμό αλλά σε μία σειρά από βαθμολογήσεις και αξιολογήσεις τύπου «ποιον να επιλέξω»; Και οι «κακοί» όμως μαθητές, ίσως αδικούνται πολλές φορές, ίσως να μην είναι τόσο «κακοί» ή ίσως από μία «άσχημη περίοδο» να στιγματίζονται ως κακοί, αδυνατώντας να επανέλθουν εκτός κι αν κάνουν ασκητική ζωή, 60 μαστιγώσεις τη μέρα και μερικές μετάνοιες.
Είναι όλα μαύρα;
Δεν είπε κανείς ότι είναι όλα μαύρα. Κι όσοι «τυχεροί» έχουν αξιολογηθεί με αυτό που πάνω κάτω «άξιζαν» τότε σίγουρα υπάρχουν πολλές δίκαιες αξιολογήσεις. Μακάρι να είναι και η πλειοψηφία τους δίκαιες. Και η συντριπτική πλειοψηφία τους δίκαιες. Αλλά αν όντως έχετε αδικηθεί από ένα σύστημα τουλάχιστον μία φορά/ες τότε σίγουρα έχετε δίκιο να είστε πιο επιφυλακτικοί. Σε κάθε περίπτωση, αξιολόγηση που δε βασίζεται σε αντικειμενικά κριτήρια δεν είναι αξιολόγηση. Είναι επικίνδυνο εργαλείο, μαχαίρι στα χέρια κάποιου που δεν ξέρει κανείς πως θα το χρησιμοποιήσει. Και μας συγχωρείτε αλλά δεν είμαστε όλοι «αυτόχειρες» να πλησιάσουμε εκεί που βρίσκεται το μαχαίρι και αυτός/η που δε ξέρουμε το πώς θα τα χρησιμοποιήσει. Γιατί αυτό θα ήταν ισοδύναμο με την αυτοκτονία.
Και ποια είναι η λύση βρε φωστήρα των βαθμών;
Δε ξέρω με σιγουριά, αλλά σίγουρα αν διαβάζοντας μια διαδικασία μπορείς εύκολα να βρεις τρόπο να «κλέψεις» τότε ποιος μπορεί να σου εγγυηθεί ότι δε θα το κάνει κανένας σε τόσες εκατοντάδες χιλιάδες κόσμου; Γι’ αυτό και συνήθως οι διαδικασίες στο δημόσιο βασίζονταν σε τελείως αντικειμενικά κριτήρια όπως π.χ. πόσα χρόνια έχεις το πτυχίο σου, ή π.χ. πόσα χρόνια προϋπηρεσία έχεις. Οι πίνακες από τη μία κατηγορούνται από αυτούς που λένε ότι πολλοί μαζεύουν χαρτιά, αλλά από την άλλη μερικά χαρτιά αποκτιούνται δύσκολα, δεν είναι όλα Υ/Δ του Ν.105. Και από την άλλη αν οι υπηρεσίες λειτουργούν καλά που είναι το πρόβλημα; Αν θέλουν να αντιγράψουν τον ιδιωτικό τομέα όπου εκεί όμως υπάρχει και η έννοια του κέρδους και άλλοι παράγοντες, ας βρουν κάτι που να λειτουργεί.
Σκέψεις είναι παιδιά, να μην αδικείτε, να έχετε γνώμη και κρίση, να αξιολογείτε αλλά να μην αδικείτε.